Flawonoidy sprzymierzeńcami
FLAWONOIDY ROŚLINNYMI SPRZYMIERZEŃCAMI WITAMINY C
WITAMINA C
Nazwą witamina C obejmuje się kwas L-askorbinowy i kwas L-dehydroaskorbinowy. Kwas askorbinowy C5H8O6 jest y- laktonem 2.3-endiol-L-gulonowego kwasu o silnych właściwościach redukcyjnych, a kwas dehydroaskorbinowy jego formą utlenioną.
Ludzki organizm nie jest w stanie wytwarzać witaminy C, w związku z tym należy ją stale uzupełniać. To najbardziej popularna witamina. Jest obecna praktycznie w każdym domu. Przyjmujemy ją zarówno w tabletkach, jak i z pożywieniem. Niewiele jednak osób wie, jak ważną rolę odgrywa w organizmie, poza tym, że jest świetna w okresie przeziębień.
Witamina C występuje głównie w świecie roślinnym, w połączeniu z kompleksem flawonoidów, które nasilają jej działanie w organizmie.
W dużych ilościach jest obecna w owocach cytrusowych, dzikiej róży i głogu, czarnej porzeczce, malinach, truskawkach, a także w papryce, pomidorach i chrzanie. W Polsce najważniejszym jej źródłem są warzywa kapustne i ziemniaki, głównie ze względu na ilość, jaka jest powszechnie spożywana.
Witamina C występuje głównie w świecie roślinnym, w połączeniu z kompleksem flawonoidów, które nasilają jej działanie w organizmie.
W dużych ilościach jest obecna w owocach cytrusowych, dzikiej róży i głogu, czarnej porzeczce, malinach, truskawkach, a także w papryce, pomidorach i chrzanie. W Polsce najważniejszym jej źródłem są warzywa kapustne i ziemniaki, głównie ze względu na ilość, jaka jest powszechnie spożywana.
W związku z dużą wrażliwością kwasu askorbinowego na działanie tlenu, wysokich temperatur, enzymów i śladowych ilości metali, takich jak miedź i żelazo w czasie przechowywania i przetwarzania produktów spożywczych oraz procesów kulinarnych mogą. występować jego duże straty, sięgające 75% i więcej.
Biologiczne funkcje witaminy C
Witaminie C przypisuje się wiele istotnych właściwości. Bierze udział w większości procesów metabolicznych, pełniąc rolę specyficznego donora (dawcy) wodoru i przenośnika elektronów w komórkach. Zapewnia w ten sposób aktywność wielu enzymów, które uczestniczą, w syntezie kolagenu oraz substancji przestrzeni międzykomórkowych, hormonów nadnerczy, karnityny, metabolizmie tyrozyny, hydroksylacji leków oraz cholesterolu. Jest niezbędna w gospodarce żelazem, ponieważ redukując żelazo niehemowe do dobrze rozpuszczalnych soli żelazawych, nasila jego przyswajanie z przewodu pokarmowego. Wpływa na jakość kości i zębów, ponieważ wspomaga wchłanianie wapnia oraz jest niezbędna do prawidłowego rozwoju odontoblastów (warstwy komórek, która warunkuje odpowiednie uformowanie zebiny). Pobudza syntezę prostaglandyn (tzw. hormonów tkankowych), regulujących wiele czynności organizmu. Optymalna podaż tego składnika zapewnia również prawidłowa aktywność układu immunologicznego, zarówno jego komponenty humoralnej, jak i komórkowej".
Witamina C jest głównym antyoksydantem środowiska wodnego organizmu - działa zarówno w I, jak i w II linii obrony przed wolnymi rodnikami.
W niektórych badaniach obserwowano udział tej substancji w naprawie uszkodzeń materiału genetycznego wywołanych przez wolne rodniki indukowane promieniowaniem, co pozwala przypuszczać, że witamina C uczestniczy także w III linii obrony.
Biologiczne funkcje witaminy C
Witaminie C przypisuje się wiele istotnych właściwości. Bierze udział w większości procesów metabolicznych, pełniąc rolę specyficznego donora (dawcy) wodoru i przenośnika elektronów w komórkach. Zapewnia w ten sposób aktywność wielu enzymów, które uczestniczą, w syntezie kolagenu oraz substancji przestrzeni międzykomórkowych, hormonów nadnerczy, karnityny, metabolizmie tyrozyny, hydroksylacji leków oraz cholesterolu. Jest niezbędna w gospodarce żelazem, ponieważ redukując żelazo niehemowe do dobrze rozpuszczalnych soli żelazawych, nasila jego przyswajanie z przewodu pokarmowego. Wpływa na jakość kości i zębów, ponieważ wspomaga wchłanianie wapnia oraz jest niezbędna do prawidłowego rozwoju odontoblastów (warstwy komórek, która warunkuje odpowiednie uformowanie zebiny). Pobudza syntezę prostaglandyn (tzw. hormonów tkankowych), regulujących wiele czynności organizmu. Optymalna podaż tego składnika zapewnia również prawidłowa aktywność układu immunologicznego, zarówno jego komponenty humoralnej, jak i komórkowej".
Witamina C jest głównym antyoksydantem środowiska wodnego organizmu - działa zarówno w I, jak i w II linii obrony przed wolnymi rodnikami.
W niektórych badaniach obserwowano udział tej substancji w naprawie uszkodzeń materiału genetycznego wywołanych przez wolne rodniki indukowane promieniowaniem, co pozwala przypuszczać, że witamina C uczestniczy także w III linii obrony.
Przeprowadzone liczne badania kliniczne wskazują, że kwas askorbinowy odgrywa istotną rolę w profilaktyce choroby niedokrwiennej serca. Obniża poziom trójglicerydów w surowicy, a w jego obecności zależne od cytochromu P-450 hydroksylazy sprawnie katalizują konwersję cholesterolu w kwasy żółciowe. Może działać antymiażdżycowo zwiększając poziom lipoproteid o dużej gęstości HDL, które ułatwiają uwalnianie cholesterolu ze ściany naczynia, utrudniają wiązanie zmodyfikowanych lipoprotein o niskiej gęstości LDL przez makrofagi oraz stymulują synteze prostacykliny. Odpowiednia ilość witaminy C w ustroju zapewnia również prawidłową strukturę oraz ciągłość śródbłonka naczyń krwionośnych. Ten korzystny efekt jest związany z różnymi biologicznymi funkcjami, które pełni witamina C, a mianowicie: udział w syntezie kolagenu i mukopolisacharydów, zapobieganie oksydacji LDL oraz obniżanie podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi. Postuluje się też korzystny wpływ witaminy C na stan zapalny naczyń.
Kwas askorbinowy regeneruje witaminę E z jej formy utlenionej. W efekcie łączne podawanie tych związków wywiera silniejsze działanie anty oksydacyjne niż każda z nich zastosowana osobno - tokoferol jest silnym antyoksydantem działającym w środowisku hydrofobowym, natomiast witamina C w fazie wodnej. Tę ochronną rolę potwierdza fakt, że ilości tokoferolu w błonach komórkowych są niewielkie w stosunku do ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych. Według różnych źródeł stosunek ten wynosi od 1:200 do 1:1000, co sugeruje retencję witaminy E i jej dużą reaktywność.
Zebrane dane w ciągu ostatnich lat wskazują, że regularne spożywanie pokarmów bogatych w kwas askorbinowy zmniejsza ryzyko powstawania różnych nowotworów, zwłaszcza raka żołądka i przełyku. Jego prewencyjne działanie jest nie tylko rezultatem właściwości antyoksydacyjnych, lecz także innych funkcji zachodzących na poziomie molekularnym komórek. Witamina C zapobiega tworzeniu się w przewodzie pokarmowym związków rakotwórczych, np. nitrozoarnin po spożyciu bogatych w azotany solonych, marynowanych oraz wędzonych produktów spożywczych. Nasila również enzymatyczną detoksykację różnych związków chemicznych oraz tworzy zagęszczenia tkanki łącznej wokół zmian nowotworowych, zapobiegając ich rozprzestrzenianiu się.
Niedobory witaminy C w organizmie
Obecnie w Polsce bardzo rzadko obserwuje się klasyczne objawy niedoboru witaminy C w postaci szkorbutu. Pojedyncze przypadki zdarzają się u osamotnionych, starszych osób. spożywających małe ilości świeżych warzyw i owoców oraz alkoholików. Można jednak podejrzewać, że niedostateczne spożycie tego składnika jest powszechne w naszej strefie klimatycznej, szczególnie w porze zimowo-wiosennej, gdy wybór produktów zawierających ten składnik jest ograniczony, a jej zawartość niska.
Obecnie w Polsce bardzo rzadko obserwuje się klasyczne objawy niedoboru witaminy C w postaci szkorbutu. Pojedyncze przypadki zdarzają się u osamotnionych, starszych osób. spożywających małe ilości świeżych warzyw i owoców oraz alkoholików. Można jednak podejrzewać, że niedostateczne spożycie tego składnika jest powszechne w naszej strefie klimatycznej, szczególnie w porze zimowo-wiosennej, gdy wybór produktów zawierających ten składnik jest ograniczony, a jej zawartość niska.
Choroba manifestuje się ogólnym osłabieniem, zmniejszoną wydolnością fizyczną i adaptacją do zmian temperatury, podatnością na infekcje, utrudnionym gojeniem się ran, złamań i odleżyn, zmianami w dziąsłach, krwawymi wybroczynami.
Długotrwałe, przewlekłe niedobory doprowadzają do niedokrwistości i szkorbutu, a także zwiększają ryzyko wystąpienia współczesnych chorób cywilizacyjnych.